Dna moczanowa przez wieki miała wizerunek choroby elit. Królowie, arystokracja, bogacze – mięso, alkohol, uczty i brak umiaru. Dziś? Pełna demokracja. Na dnę moczanową może zachorować każdy. Nawet Ty. I choć brzmi to jak żart, to dla osób, które choć raz przeżyły atak podagry, temat przestaje być zabawny bardzo szybko. Ten ból zapamiętuje się na całe życie. Zobacz, co na temat artretyzmu mówi dr nauk o zdrowiu Damian Parol.

Obalamy mity o „chorobie królów i imprezowiczów”

Dna moczanowa (inaczej podagra, artretyzm) od wieków funkcjonuje w zbiorowej wyobraźni jako choroba nadmiaru. Kojarzona z ucztami, alkoholem i brakiem umiaru, przez lata była symbolem bogactwa i wysokiego statusu społecznego. Dziś ten obraz jest już nieaktualny, choć sama choroba wcale nie stała się łagodniejsza. Zmieniło się tylko jedno: teraz może dotknąć niemal każdego.

Choć podagra często jest traktowana pół żartem, pół serio, to dla osób, które doświadczyły choć jednego ataku, temat przestaje być anegdotą. To jeden z tych rodzajów bólu, których organizm nie zapomina. I właśnie dlatego warto oddzielić fakty od mitów — szczególnie tych dietetycznych.

Czym właściwie jest dna moczanowa?

Zanim przejdziemy do zaleceń i obalania popularnych przekonań, warto uporządkować podstawy. Dna moczanowa nie jest chorobą „od jedzenia jednego produktu” ani chwilową dolegliwością.  To schorzenie metaboliczne, które rozwija się latami i często długo pozostaje niezauważone. Jego przyczyny narastają stopniowo, ale objawy pojawiają się nagle.

Choroba jest związana z nawracającymi, bardzo bolesnymi stanami zapalnymi stawów. Najczęściej dotyczy stawu dużego palca u stopy (to właśnie klasyczna podagra), ale może obejmować także inne stawy, ścięgna, więzadła, kaletki maziowe, skórę, a nawet nerki.

Typowy przebieg ataku

Początek choroby bywa zaskakujący — często dotyka osób, które do tej pory nie miały żadnych problemów ze stawami.

• atak pojawia się nagle, najczęściej nad ranem,
• ból jest silny, pulsujący i narastający,
• staw staje się obrzęknięty, zaczerwieniony i bardzo wrażliwy na dotyk,
• często towarzyszy temu gorączka i ogólne rozbicie, przypominające infekcję.

Czytaj: Naturalne metody łagodzenia bólu. Jakie są niefarmakologiczne sposoby na ból?

Skąd bierze się dna moczanowa?

Choć objawy podagry koncentrują się w stawach, źródło problemu leży znacznie głębiej. Dna moczanowa jest konsekwencją zaburzeń metabolicznych, a nie „miejscowej choroby palucha”. Kluczową rolę odgrywa tutaj kwas moczowy — substancja, którą organizm produkuje naturalnie, ale z którą nie zawsze potrafi sobie poradzić. Gdy jego poziom wymyka się spod kontroli, zaczynają się problemy.

Bezpośrednią przyczyną choroby jest odkładanie się kryształów moczanu sodu w tkankach, do którego dochodzi przy zbyt wysokim stężeniu kwasu moczowego we krwi. Najczęściej krystalizacja dotyczy dystalnych części ciała, ponieważ niższa temperatura sprzyja wytrącaniu kryształów.

Podagra i czynniki ryzyka

• predyspozycje genetyczne,
• dieta bogata w puryny (mięso, podroby, niektóre ryby),
• alkohol, szczególnie piwo,
• fruktoza i cukry proste,
• otyłość,
• niektóre leki i choroby współistniejące.

Dna moczanowa dotyczy około 4% populacji, a mężczyźni chorują 2–3 razy częściej. Kobiety są częściowo chronione przez estrogeny, które zwiększają wydalanie kwasu moczowego.

Czytaj: Epidemia otyłości, odchudzanie i zdrowie. Rozmowa z Pauliną Ihnatowicz

Mit 1: Dna moczanowa to problem tylko stawów

Opinia, że dna moczanowa to problem tylko stawów, to jeden z najbardziej rozpowszechnionych i jednocześnie najbardziej szkodliwych mitów. Skupienie się wyłącznie na bólu stawu sprawia, że umyka nam prawdziwa skala problemu. Dna moczanowa to choroba ogólnoustrojowa, która wpływa na wiele narządów i procesów w organizmie. Stawy są tylko najbardziej spektakularnym objawem.

Kryształy moczanu sodu mogą odkładać się w nerkach, prowadząc do kamicy i niewydolności, pod skórą (np. w małżowinach usznych), w ścięgnach, więzadłach i kaletkach i w większych stawach, nie tylko w paluchu.

Czytaj: Nie sięgaj po tabletki: naturalne sposoby na ból głowy, pleców, brzucha i stawów

Kwas moczowy a układ sercowo-naczyniowy

Podwyższone stężenie kwasu moczowego jest groźne, ponieważ zwiększa ryzyko chorób serca nawet o 40%, nasila stres oksydacyjny śródbłonka, zwiększa krzepliwość krwi i zmniejsza produkcję tlenku azotu.

W miarę postępu choroby problem narasta — przewlekły stan zapalny i uszkodzenie nerek dodatkowo pogarszają rokowanie sercowo-naczyniowe. W praktyce oznacza to, że ból stawu bywa najmniejszym problemem, z jakim mierzy się pacjent.

Mit 2: Kwas moczowy jest zawsze szkodliwy

W narracji zdrowotnej kwas moczowy często występuje wyłącznie w roli „czarnego charakteru”. Tymczasem — jak wiele związków w organizmie — jego działanie zależy od stężenia. Demonizowanie prowadzi do uproszczeń i nie zawsze słusznych decyzji terapeutycznych. Warto spojrzeć na ten temat szerzej.

W umiarkowanych stężeniach kwas moczowy:

• działa antyoksydacyjnie,
• zwiększa pojemność buforową krwi,
• może pełnić funkcję ochronną dla neuronów.

Badania pokazują, że osoby z umiarkowanie podwyższonym poziomem kwasu moczowego rzadziej chorują na choroby neurodegeneracyjne, takie jak Alzheimer, Parkinson czy demencja. Z tego powodu zbyt agresywne farmakologiczne obniżanie jego stężenia nie zawsze jest korzystne. Decyzja o leczeniu należy zawsze do lekarza i powinna uwzględniać cały obraz zdrowotny pacjenta.

Mit 3: Post przerywany jest zawsze korzystny przy dnie moczanowej

Post przerywany bywa przedstawiany jako uniwersalne rozwiązanie metaboliczne, również w kontekście dny moczanowej. Rzeczywistość jest jednak bardziej złożona. Wpływ postu na poziom kwasu moczowego zależy od jego długości, celu oraz indywidualnej reakcji organizmu. To, co u jednej osoby działa korzystnie, u innej może zwiększyć ryzyko ataku.

Z jednej strony redukcja masy ciała sprzyja obniżeniu stężenia kwasu moczowego. Z drugiej — głodówki i długie okresy bez jedzenia mogą przejściowo to stężenie zwiększać.
Dlatego:

• kilkudniowe głodówki są niewskazane,
• umiarkowane schematy (np. 12:12) mogą być akceptowalne,
• kluczowe jest monitorowanie reakcji organizmu.

Zbyt długi post może paradoksalnie zwiększyć ryzyko kolejnego, bardzo bolesnego ataku.

Czytaj: Post przerywany 16/8: ile posiłków i jakie godziny? Zobacz, co mówi dietetyk

Mit 4: Białko trzeba drastycznie ograniczyć

Podagra oznacza, że trzeba drastycznie ograniczyć białko to jeden z najczęściej powielanych mitów dietetycznych, który wciąż pojawia się nawet w materiałach edukacyjnych dla pacjentów. Problem polega na tym, że białko wrzuca się do jednego worka z purynami, choć nie są to pojęcia tożsame. Takie uproszczenie prowadzi do niepotrzebnych restrykcji żywieniowych.

Samo białko nie zwiększa ryzyka dny moczanowej. Problemem są puryny, których ilość zależy od konkretnego produktu. Produkty szczególnie bogate w puryny to m.in. podroby oraz niektóre ryby. Z kolei jaja czy produkty mleczne (skyr, jogurt, kefir) nie tylko są bezpieczne, ale mogą wręcz obniżać stężenie kwasu moczowego. Regularne spożycie nabiału wiąże się z nawet 40% niższym ryzykiem dny.

Czytaj: Najlepsze i najgorsze źródła białka okiem dietetyka. Co warto jeść?

Mit 5: Rośliny strączkowe są zakazane

Strączki od lat funkcjonują na czarnych listach diet przy dnie moczanowej, mimo że dowody naukowe mówią co innego. To klasyczny przykład, jak teoria oderwana od praktyki potrafi zdominować zalecenia. W rzeczywistości eliminacja strączków może przynieść więcej szkody niż pożytku.

Puryny pochodzenia roślinnego wchłaniają się słabo i nie podnoszą istotnie poziomu kwasu moczowego. Strączki są doskonałym źródłem białka, błonnika i składników mineralnych, a dodatkowo poprawiają profil sercowo-naczyniowy. Dla osób z dną moczanową, które i tak mają podwyższone ryzyko chorób serca, włączenie strączków do diety jest wręcz korzystne.

Czytaj: Wegetarianizm i weganizm – jak zbilansować dietę, by była zdrowa, bezpieczna i smaczna? Porady ekspertki

Mit 6: Szpinak i grzyby są zakazane

Ten mit bywa szczególnie dezorientujący, bo często pojawia się nawet w oficjalnych zaleceniach. Problem polega jednak na braku proporcji i kontekstu. Zawartość puryn w produktach roślinnych jest zwykle demonizowana, mimo że nie stanowi realnego zagrożenia.

Szpinak zawiera puryny, ale mniej niż płatki owsiane, mniej niż siemię lniane czy rodzynki. A grzyby? Spożywane okazjonalnie nie stanowią problemu. Ostrożność warto zachować głównie przy zupach grzybowych, ponieważ puryny przechodzą do wywaru i stają się bardziej biodostępne.

Mit 7: Piwo jest dobre na nerki i dnę moczanową

To jeden z najbardziej trwałych mitów, który do dziś zbiera swoje żniwo. Choć piwo bywa postrzegane jako „lżejszy alkohol”, w kontekście dny moczanowej jest najgorszym możliwym wyborem. Łączy bowiem kilka czynników ryzyka w jednym napoju.

Już jedno małe piwo dziennie zwiększa ryzyko rozwoju dny. Alkohol sam w sobie podnosi stężenie kwasu moczowego, a piwo dodatkowo dostarcza puryn z drożdży, które łatwo się wchłaniają. To właśnie dlatego ataki dny często pojawiają się nad ranem po imprezowej nocy. Im mniej alkoholu — tym lepiej, a piwo powinno być eliminowane w pierwszej kolejności.

Czytaj: Wpływ alkoholu na organizm. To szok! Sprawdź, co mówi dietetyk

Mit 8: Redukcja masy ciała zawsze zmniejsza ryzyko ataku

Redukcja masy ciała jest jednym z kluczowych elementów terapii dny moczanowej, ale i tutaj diabeł tkwi w szczegółach. Tempo i sposób odchudzania mają ogromne znaczenie. Zbyt gwałtowne zmiany mogą przynieść efekt odwrotny od zamierzonego.

Docelowo utrata masy ciała obniża stężenie kwasu moczowego i zmniejsza częstość napadów, jednak gwałtowna redukcja, szczególnie po operacjach bariatrycznych, wiąże się z przejściowym wzrostem ryzyka ataku nawet o 20%. Wniosek jest prosty: chudnąć warto, ale rozsądnie i stopniowo.

Czytaj: Jak schudnąć po 35. roku życia? Poznaj strategie, które naprawdę działają

Mit 9: Dna moczanowa nie wpływa na trening

Aktywność fizyczna jest ważnym elementem zdrowego stylu życia, ale w przypadku dny moczanowej wymaga większej uważności. Intensywny wysiłek to dla organizmu dodatkowe obciążenie metaboliczne, które może wpływać na poziom kwasu moczowego. Ignorowanie tego faktu może prowadzić do niepotrzebnych problemów.

Intensywne treningi:

• zwiększają produkcję kwasu mlekowego,
• ograniczają wydalanie kwasu moczowego,
• sprzyjają mikrourazom i kontuzjom.

Aktywność fizyczna jest jak najbardziej wskazana, ale lepiej wybierać formy mniej urazowe i unikać sportów kontaktowych. Przy dobrej kontroli choroby możliwe jest nawet intensywne trenowanie — pod warunkiem rozsądnego podejścia.

Czytaj: Co daje aktywność fizyczna? Jak ruch zmienia ciało i umysł? To niesamowite!

Mit 10: Zupy są zakazane przy dnie moczanowej

Zupy często trafiają na listę produktów „podejrzanych”, choć w praktyce wszystko zależy od ich bazy. To dobry przykład, jak jedno hasło może obejmować zupełnie różne produkty o skrajnie innym wpływie na organizm. Kluczowe jest to, na czym zupa została ugotowana.

Zupy na wywarach mięsnych i kostnych są bogate w puryny i nie są zalecane.
Natomiast zupy warzywne, kremy i zupy strączkowe są bezpieczne, a nawet korzystne. Ostrożność dotyczy głównie zup grzybowych, gdzie puryny przechodzą do wywaru.

Czytaj: Co jeść na kolację na redukcji? 20 sprawdzonych propozycji, które działają

Mit 11: Kawa szkodzi przy dnie moczanowej

Kawa przez lata była niesłusznie oskarżana o działanie odwadniające i „obciążające nerki”. W kontekście dny moczanowej rzeczywistość wygląda jednak zupełnie inaczej. To jeden z nielicznych napojów, który działa wręcz ochronnie.

Kawa nie podnosi stężenia kwasu moczowego, nie odwadnia i zmniejsza ryzyko dny nawet o 50%. Co istotne, dotyczy to również kawy bezkofeinowej. Uwagę warto natomiast zwrócić na zieloną herbatę, która przy dużym spożyciu może zwiększać poziom kwasu moczowego.

Czytaj: Czy kawa jest zdrowa? Poznaj skutki picia kawy i zaskakujące fakty

Mit 12: Leki trzeba brać do końca życia

Wielu pacjentów wychodzi z gabinetu z przekonaniem, że farmakoterapia jest nieunikniona do końca życia. Tymczasem leczenie dny moczanowej nie opiera się wyłącznie na tabletkach. Styl życia ma realny wpływ na przebieg choroby i zapotrzebowanie na leki.

Jeśli dieta pozostaje bogata w mięso i alkohol, a masa ciała nie ulega zmianie — leki są konieczne. Jeśli jednak uporządkujesz dietę, zredukujesz masę ciała i ograniczysz alkohol, możliwe jest zmniejszenie dawki lub nawet odstawienie leków (zawsze pod kontrolą lekarza).

Dna moczanowa: najważniejsze zalecenia 

Na koniec warto zebrać wszystkie wnioski w jednym miejscu. Dna moczanowa nie wymaga skrajnych diet ani życia w ciągłym strachu przed jedzeniem. Wymaga natomiast konsekwencji, wiedzy i realistycznego podejścia do własnych nawyków. To choroba, z którą da się funkcjonować — pod warunkiem, że przestaniemy wierzyć w mity. Dlatego:

• redukuj masę ciała stopniowo,
• pij dużo wody,
• ogranicz puryny zwierzęce,
• unikaj alkoholu, szczególnie piwa,
• pij kawę (także bezkofeinową),
• włącz nabiał i wiśnie,
• ogranicz cukier i fruktozę.

Czytaj: Jak cukier wpływa na mózg i czy uzależnia? Jak odzyskać kontrolę?

Dna moczanowa: najważniejsze wnioski i zalecenia, które naprawdę mają znaczenie

Dna moczanowa nie jest chorobą jednego stawu ani chwilową konsekwencją „gorszego dnia w diecie”. To przewlekłe zaburzenie metaboliczne, które wpływa na cały organizm – od układu ruchu, przez nerki, aż po serce i naczynia krwionośne. Dlatego skuteczne postępowanie nie polega na eliminowaniu pojedynczych produktów, lecz na całościowym podejściu do stylu życia, które realnie obniża stężenie kwasu moczowego i ryzyko nawrotów.

Kluczowe znaczenie ma redukcja masy ciała prowadzona w sposób stopniowy, bez głodówek i gwałtownych restrykcji, które paradoksalnie mogą prowokować kolejne ataki. Równie ważne jest odpowiednie nawodnienie, ponieważ woda zwiększa wydalanie kwasu moczowego przez nerki i działa ochronnie.

Dieta powinna ograniczać puryny pochodzenia zwierzęcego, alkohol (szczególnie piwo), cukier i fruktozę, a jednocześnie opierać się na produktach, które działają korzystnie: nabiale, strączkach, warzywach, kawie oraz wiśniach.

Wbrew popularnym przekonaniom dna moczanowa nie wymaga życia na diecie „pełnej zakazów”. Wymaga natomiast wiedzy, konsekwencji i rozsądnych wyborów podejmowanych na co dzień. W wielu przypadkach zmiana stylu życia pozwala zmniejszyć dawki leków, a czasem nawet je odstawić, oczywiście pod kontrolą lekarza. To pokazuje jedno: dna moczanowa to nie wyrok, lecz sygnał, że organizm domaga się uporządkowania priorytetów zdrowotnych.

Youtube: cUSv6dyXmZc