Czy popularne leki na odchudzanie mogą powodować utratę wzroku? Dlaczego coraz więcej dzieci ma krótkowzroczność? Jak często badać oczy i co naprawdę najbardziej szkodzi naszemu wzrokowi? O tym wszystkim Alicja Sękowska rozmawia z dr n. med. Agnieszką Nowosielską.

Dlaczego warto rozmawiać o wzroku?

O zdrowiu oczu zwykle przypominamy sobie dopiero wtedy, gdy zaczynamy gorzej widzieć. Tymczasem wiele poważnych chorób wzroku przez długi czas nie daje żadnych objawów, a problemy z oczami często są odbiciem stanu całego organizmu.

W rozmowie z Alicją Sękowską, prowadzącą podcast Well Be Stories,  dr n. med. Agnieszka Nowosielska — chirurgi okulista, ekspertka w leczeniu schorzeń siatkówki i ciała szklistego — wyjaśnia, dlaczego wzrok warto kontrolować regularnie, co naprawdę wiadomo o wpływie leków GLP-1 na oczy oraz dlaczego największym zagrożeniem dla młodego pokolenia może okazać się epidemia krótkowzroczności.

Czy leki na odchudzanie powodują „udar oka”?

Temat leków GLP-1, takich jak Ozempic i jego odpowiedniki, w ostatnich miesiącach budzi ogromne emocje. W mediach pojawiły się doniesienia o przypadkach pogorszenia wzroku, a nawet tzw. udaru oka u osób stosujących te preparaty. Ekspertka podkreśla jednak, że aby właściwie ocenić ryzyko, trzeba spojrzeć na problem znacznie szerzej.

— Jak pokazały obserwacje działań niepożądanych tych leków w grupie osób, które brały te leki, występowała neuropatia niedokrwienna nerwu wzrokowego i rzeczywiście powoduje upośledzenie widzenia. Chodzi o to, że nerw wzrokowy został niedokrwiony i w związku z tym przestał działać. Ale było to tylko w bardzo małym procencie i tylko u niektórych osób bardzo otyłych, z nieuregulowaną cukrzycą, nadciśnieniem i różnymi innymi schorzeniami.

Dlaczego korzyści z leczenia otyłości mogą przewyższać ryzyko?

Dr Nowosielska zwraca uwagę, że otyłość sama w sobie jest jedną z najpoważniejszych chorób cywilizacyjnych. To właśnie ona zwiększa ryzyko cukrzycy, nadciśnienia, zaburzeń lipidowych i wielu innych schorzeń, które mogą prowadzić także do problemów ze wzrokiem.

— Kontrola masy ciała jest bardzo ważną rzeczą, dlatego że ze zwiększonej masy ciała wynika właściwie sto procent chorób cywilizacyjnych. Nadciśnienie, cukrzyca, wysoki cholesterol – one wszystkie powodują bardzo duże zaburzenia i są zagrożeniami życia. Te nowoczesne leki mogą sprawić, że ilość innych leków przyjmowanych przez pacjenta będzie redukowana.

Ekspertka podkreśla, że korzyści wynikające z ograniczenia skutków otyłości często są znacznie większe niż ryzyko wystąpienia rzadkich działań niepożądanych.

Czytaj: Czy Ozempic odchudza? Fakty, ryzyko i opinie. Prawda może zaskoczyć

Kto jest najbardziej narażony na powikłania dotyczące wzroku?

Nie wszystkie osoby stosujące leki odchudzające znajdują się w tej samej grupie ryzyka. Według okulistki należy odróżnić pacjentów ciężko chorych od osób sięgających po preparaty wyłącznie w celu poprawy sylwetki.

— Kłopot bardziej był u osób, które miały cukrzycę, nadciśnienie, duże problemy krążeniowe i dużą otyłość. To byli po prostu chorzy ludzie. Zdrowi ludzie, którzy biorą te leki, żeby zachować sylwetkę i schudnąć kilka kilogramów, są dużo mniej narażeni na takie powikłania, bo są w dużo lepszej kondycji medycznej i krążeniowej.

Oko nie jest oddzielne od człowieka

Jednym z najważniejszych przesłań rozmowy jest fakt, że zdrowia oczu nie można analizować w oderwaniu od zdrowia całego organizmu. Choroby naczyń krwionośnych, cukrzyca czy nadciśnienie wpływają również na narząd wzroku.

— Ja zawsze mówię pacjentom, że oko nie jest oddzielne od człowieka. Oko nie stoi na półce. Jeżeli dana osoba ma nadciśnienie, cukrzycę czy wysoki cholesterol, to każda komórka organizmu – ręka, noga, oko, ucho – są dokładnie w takiej samej kondycji jak cała reszta.

Ekspertka przypomina, że tkanki oka mają bardzo wysokie zapotrzebowanie na tlen i składniki odżywcze, dlatego wszelkie zaburzenia ukrwienia szybko odbijają się na jakości widzenia.

Czytaj: Dieta na nadciśnienie: 7 produktów, które obniżają ciśnienie krwi. Rady dietetyka

Co najbardziej szkodzi oczom na co dzień?

Choć wiele osób obawia się chorób czy leków, zdaniem specjalistki największym wyzwaniem współczesności są ekrany i warunki, w których pracujemy. Długie godziny przed komputerem, klimatyzowane pomieszczenia i suche powietrze negatywnie wpływają na powierzchnię oka.

— Głównym czynnikiem uszkadzającym oczy są ekrany wszelkiego rodzaju – smartfony, iPady, laptopy, telewizory. Do tego dochodzą warunki, w jakich żyjemy, czyli przede wszystkim sztuczna wentylacja, klimatyzacja i suche powietrze.

W efekcie wiele osób doświadcza pieczenia, szczypania oczu, uczucia piasku pod powiekami czy pogorszenia ostrości widzenia pod koniec dnia pracy.

Czytaj: Odpocznij od ekranu i zrób cyfrowy detoks. Sprawdź, dlaczego warto

Jak chronić wzrok podczas pracy przy komputerze?

Praca przy monitorze jest dziś dla wielu osób nieunikniona. Nie oznacza to jednak, że nie można ograniczać jej negatywnych skutków. Kluczowe znaczenie mają odpowiednia korekcja wzroku oraz regularne przerwy.

— Najważniejsze jest, żeby od tego komputera odpocząć. Dobrze jest co godzinę na pięć minut wstać od laptopa czy komputera, przejść się, zrobić sobie kawę, popatrzeć gdzieś indziej. Bardzo ważne jest też prawidłowe nawilżenie powietrza.

Ekspertka zwraca uwagę, że wiele osób po zakończeniu pracy nadal spędza czas przed ekranem smartfona czy telewizora, przez co oczy nie mają szansy na regenerację.

Czytaj: Wellbeing w pracy: jak i dlaczego warto dbać o dobrostan w życiu zawodowym

Czy istnieją okulary, które chronią przed skutkami ekranów?

Na rynku pojawia się coraz więcej produktów reklamowanych jako rozwiązanie problemów związanych z pracą przy komputerze. Zdaniem dr Nowosielskiej nie istnieje jednak gadżet, który zastąpi zdrowe nawyki.

— Najbardziej poprawiłoby pracę z komputerem przestanie pracowania z komputerem. Jakiekolwiek wynalazki są tylko na chwilę. Nasze oczy zostały stworzone do patrzenia daleko, a nie do wielogodzinnej pracy z bliska.

Czytaj: Co daje spacer? Korzyści dla zdrowia serca, nastroju, odchudzania i formy

Jak często badać wzrok?

Regularne kontrole okulistyczne mogą pozwolić wykryć wiele schorzeń jeszcze zanim pojawią się pierwsze objawy. Jest to szczególnie ważne, ponieważ wiele groźnych chorób oczu rozwija się bez bólu.

— W przypadku zdrowych osób raz w roku. Jeżeli są jakiekolwiek choroby typu nadciśnienie, cukrzyca czy skaczące ciśnienie, to raz na sześć miesięcy.

Dlaczego choroby oczu często rozwijają się bezobjawowo?

W przeciwieństwie do wielu innych schorzeń problemy okulistyczne długo mogą pozostawać niezauważone. Dodatkowo zdrowe oko często kompensuje pogarszające się widzenie w drugim.

— Najczęściej choroby, które bolą, są mało groźne, a choroby, które nie bolą, są bardzo groźne. Jeżeli ciągle patrzymy dwojgiem oczu, możemy przez długi czas nie mieć świadomości, że jedno oko choruje, a drugie nie.

Pierwsza wizyta dziecka u okulisty – kiedy?

Zdaniem ekspertki nawet jeśli dziecko rozwija się prawidłowo, warto wykonać pierwsze badanie okulistyczne około drugiego lub trzeciego roku życia. To pozwala wykryć ewentualne problemy zanim zaczną wpływać na rozwój.

— Widzenie jest rzeczą subiektywną. Dziecko nie zna innego widzenia niż ma, więc samo nie powie, że widzi źle. Jeżeli nie przeprowadzimy badania, możemy przez bardzo długi czas nie mieć świadomości, że coś jest nie w porządku.

Czytaj: Mindful parenting w erze technologii. Jak wychowywać dzieci z uważnością?

Epidemia krótkowzroczności – problem większy niż się wydaje

W dalszej części rozmowy dr Nowosielska zwraca uwagę na zjawisko, które określa wręcz mianem katastrofalnego. Chodzi o gwałtownie rosnącą liczbę dzieci i młodych dorosłych z krótkowzrocznością.

— W Azji problem dochodzi do 80–90 procent populacji w wieku późnonastoletnim i wczesnych dwudziestolatków. To jest ogromny problem.

Dlaczego dzieci coraz częściej mają krótkowzroczność?

Według okulistki przyczyną jest przede wszystkim zmiana stylu życia. Coraz mniej czasu spędzamy na świeżym powietrzu, a coraz więcej przed ekranami.

— Nasze oczy zostały wymyślone po to, żeby patrzeć daleko. Patrzenie trzydzieści czy czterdzieści centymetrów od nosa oznacza ciągłe napięcie mięśni. To tak, jakbyśmy przez osiem godzin dziennie ćwiczyli tę samą grupę mięśniową na siłowni.

Krótkowzroczność to nie tylko okulary

W powszechnej świadomości krótkowzroczność często kojarzy się wyłącznie z koniecznością noszenia okularów. Tymczasem konsekwencje mogą być znacznie poważniejsze.

— Gałka krótkowzroczna to jest gałka, która ma zupełnie inną budowę i która choruje na wszystkie choroby, jakie można mieć. Jaskra, zaćma, odwarstwienie siatkówki, degeneracje – to nie jest tylko kwestia założenia okularów.

Czytaj: Lwia zmarszczka: skąd się bierze i jak wygląda? Zobacz, jak się jej pozbyć

Jak spowolnić rozwój krótkowzroczności?

Ekspertka podkreśla, że choć nie zawsze można całkowicie zatrzymać rozwój wady, istnieją sposoby na ograniczenie jej postępu. Kluczowe znaczenie ma aktywność fizyczna i ograniczenie czasu spędzanego przed ekranami.

— Najważniejszą zasadą jest, że na godzinę siedzenia przed komputerem musi być godzina wysiłku fizycznego i aktywności na świeżym powietrzu. Wzrok musi patrzeć daleko, żeby zbalansować negatywne skutki pracy z bliska.

Czy okulary rozleniwiają oczy?

To jeden z najpopularniejszych mitów, z którym specjalistka spotyka się w gabinecie. Jej odpowiedź jest jednoznaczna.

— To jest absolutnie nieprawda. Niedobre okulary mogą zaszkodzić oczom, ale dobrze dobrane okulary są podstawową rzeczą, którą trzeba zrobić, żeby człowiek dobrze widział.

Okulary przeciwsłoneczne – czy naprawdę są ważne?

Wraz ze zbliżającym się latem wiele osób zastanawia się, czy warto inwestować w markowe okulary przeciwsłoneczne. Zdaniem ekspertki większość współczesnych modeli zapewnia już odpowiednią ochronę, o ile nie są to produkty najniższej jakości.

— W tej chwili większość okularów przeciwsłonecznych ma już standardowo potrzebne filtry. Problem staje się tym większy, im bliżej równika przebywamy i im większe jest nasłonecznienie.

Czytaj: Jaki SPF wybrać? Test (dopasuj kremu przeciwsłoneczny do skóry i planów)

Nie patrz bezpośrednio w słońce

Na zakończenie rozmowy dr Nowosielska przypomina o jeszcze jednej ważnej zasadzie. Dotyczy ona obserwowania zaćmień i innych zjawisk astronomicznych.

— Ludzie czasami robią coś takiego, że nadmiernie wpatrują się w źródło światła czy w słońce. To generalnie może być niebezpieczne i tego nie wolno robić.

Jak dbać o wzrok?

Rozmowa z dr Agnieszką Nowosielską pokazuje, że zdrowie oczu jest nierozerwalnie związane ze stylem życia i kondycją całego organizmu. Choć pojedyncze doniesienia o powikłaniach po lekach odchudzających budzą emocje, ekspertka zwraca uwagę, że znacznie większym wyzwaniem zdrowotnym są dziś choroby cywilizacyjne oraz postępująca epidemia krótkowzroczności u dzieci i młodzieży.

Regularne badania wzroku, aktywność fizyczna, ograniczenie czasu przed ekranami i troska o ogólne zdrowie pozostają najskuteczniejszym sposobem ochrony wzroku na długie lata.

O Well Be Stories

Well Be Stories to przestrzeń rozmów o dbaniu o ciało i umysł, pielęgnowaniu relacji, radzeniu sobie z trudnymi emocjami i sztuce odpuszczania. Znajdziesz tu tematy self-care, intuicyjnego podejścia do diety, sposoby na lęk i wypalenie oraz inspiracje do budowania zdrowych nawyków. To podcast dla osób, które chcą żyć bardziej świadomie i w zgodzie ze sobą – bez presji bycia idealnymi.

Artykuł opracowano na podstawie rozmowy Alicji Sękowskiej z dr n. med. Agnieszką Nowosielską, chirurgiem okulistą i ekspertką w leczeniu schorzeń siatkówki oraz ciała szklistego.